19.01.2016

زرغونه عبیدی

سال 2015 و سرنوشت زنان افغانستان

 

سال ۲۰۱۵ برای افغانستان سال آزمون های دشوار و خونین بود. دشمنان افغانستان امیدوار بودند تا با خروج ۱۳۵ هزار نیروهای رزمی امریکایی و ناتو که با پیشرفته ترین تسلیحات و تکنالوژی مجهز و از پشتیبانی قوی نیروهای هوایی برخوردار بودند ، خواهند توانست دوباره بر افغانستان تسلط یابند .  دشمنان در سال  ۲۰۱۵ از حملات خونین انتحاری گرفته تا گروگانگیری ، ناامن ساختن شاهراه ها ،‌ توسعهٔ‌ جغرافیای جنگ و به راه انداختن توطیه ها ،‌ از هیچ وسیله و شیوه یی بر از پا در آوردن نظام حاکم در افغانستان امتناع نورزیدند. و اما قوای مسلح افغانستان به رغم نداشتن پشتیبانی هوایی ، با قهرمانی توانستند در ۲۲ ولایت حملات دشمنان را دفع کنند.

خروج نیروهای امریکا و ناتو ،  کاهش کومک و توجه جامعهٔ ‌بین المللی به افغانستان و تشدید جنگ و ناامنی،‌ پیامدهای ناگوار اقتصادی، اجتماعی و روانی نیز داشت.

در سال گذشته میزان خشونت علیه زنان- قتل  از جمله به اصطلاح قتل های ناموسی ، سنگسار و  اعمال مجازات های خودسرانه علیه زنان - افزایش یافت. جنایت  زجر کشی فرخنده ، فاجعهٔ یی بود که  وجدان بسیاری ها را تکان داد و اما متاسفانه به رغم وعده های عالیترین مقامات دولتی هنوز دوسیهٔ‌ این جنایت سنگین و تکان دهنده و تراژیدی انسانی و اخلاقی  به پایانی که باید میرسید نه رسیده است.

واکنش برخی علمای دینی در برابر جنایت زجر کشی فرخنده نیز تکان دهنده بود. در حالی که توقع آن بود تا علمای دینی با توجه به ابعاد این فاجعه ،‌ اعمال و اظهارات عناصر فاقد صلاحیت علمی و اخلاقی را رد و   یک گفتمان دینی دامنه دار را برای نفی خشونت علیه زنان و خشونت در مجموع به راه بیندازند. متاسفانه تا هنوز حتا نشانه ی امید بخشی از چنین آغازی به چشم نمی خورد.

با تاسف و اندوه باید گفت که نخبه گان سیاسی ،  فکری و فرهنگی نیز به ارتباط مسایلی که فاجعهٔ زجر کشی فرخنده آن ها را برملا ساخت، وظایف خود را چنان که باید جدی نگرفتند. همین است که  تا هنوز گفتمان اجتماعی  پیگیر و عمیق برای نفی فکری ،‌ فرهنگی و اجتماعی خشونت به راه نیفتاده است.  

از سوی دیگر جنبش دادخواهی برای فرخنده ،‌ امکان همبسته گی گسترده میان فعالان و نهادهای جامعهٔ‌ مدنی را تا حدودی از قوه به فعل آورد و  امیدواری هایی را برای شکلگیری جنبش موثر مدنی ایجاد کرد.

انتقال تابوت فرخنده بر شانۀ زنان افغان بزرگترین تابو شکنی و سمت دهی فعالان و مدافعان حقوق زن در سال 2015 در افغانستان بود که توانست بالاتر از مرز ها مورد حمایت فعالان و نهاد های مدافع  حقوق زن قرار بگیرد.

برنامۀ پنج سالهٔ توانمند سازی زنان که یکی از اهداف حکومت اعلام شده است، گرچه  توانست در جریان سال توقع محتاطانۀ فعالان حقوق زن را برانگیزد، ‌و اما وعده هایی که در مرحلهٔ ‌کنونی باید عملی میگردیدند،‌ هنوز کاملاً عملی نشده اند. یکی از عوامل بازدارنده در این زمینه همانا مخالفت  عناصر و حلقات عقبگرا  و زن ستیز  است که با عدم تصویب قانون منع خشونت ،  رد صلاحیت یگانه زن نامزد عضویت در شورای عالی ستره محکمه و به راه انداختن جنگ روانی علیه والی غور و دایکندی در داخل نظام قدرت نمایی کردند.

واقعیت این است که اگر همه  امکانات و توانایی ها به صورت موثر به کار انداخته شوند ، غلبه بر موانع و مقاومت های عناصر و  حلقات عقبگرا و زن ستیز  در برابر مساعی برای تامین حقوق زنان ممکن خواهد شد. مثلاً طوری که میدانیم زنان ۳۸ درصد رای دهنده گان انتخابات ریاست جمهوری را تشکیل میداند؛ و اما متاسفانه هنوز از کارت رای به حیث وسیلهٔ‌ موثر مبارزه برای تامین حقوق و بهبود شرایط زنده گی زنان کار گرفته نشده است.

هنوز این نکته به گونهٔ‌ گسترده و شاید و باید درک شده نتوانسته که از درخت بید نباید انتظار بارآوردن حاصل سیب را داشت. حل مسالهٔ زنان جدا از حل مسایل کلان جامعه ممکن نیست.  بدون  حکومت توانا، حاکمیت قانون،‌ گسترش و تعمیق دیموکراسی ،  تامین صلح و امنیت و پیشرفت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ، تحقق حقوق زنان یک آرمان باقی خواهد ماند.  همین است که نهادها و فعالان حقوق زنان در مبارزه شان برای به رسمیت شناخته شدن، ‌تامین و تحقق حقوق زنان در عین زمان باید به مسوولیت ها و وظایف شان به حیث شهروندان آگاه در حل مسایل کلان و بنیادی جامعه نیز چنان که باید توجه نمایند.  همچنان باید گفت که تا جنبش زنان به یک عامل موثر  در  تعاملات اجتماعی مبدل نشود، انتظار این که  حکومت ها و نیروهای سیاسی  به خواسته ها و نیازمندی های زنان توجه لازم را مبذول دارند، چندان واقعبیانه به نظر نمی رسد.

در سال 2015، کانون هماهنگی زنان افغانستان با بر گزار نمودن میز مدور کانون، میزبان طیف گسترده یی از مسوولان نهادها و  فعالان سرشناس حقوق زنان بود. هدف تدویر میز مدور این بود تا امکانات و زمینه ها جهت گسترش تماس ، گفت و شنود ، تفاهم و همکاری میان نهاد ها ، فعالان و مدافعان حقوق زنان افغانستان برای تحقق اهداف مشترک، شناسایی شوند. میز مدور با تحلیل و ارزیابی انتقادی از تجارب یک سده تجارب در مورد مطرح ساختن حقوق زنان و کار و کوشش برای تحقق آن آغاز یافت. هدف این تحلیل و اریابی انتقادی همانا شناسایی اشتباهات گذشته و درس گرفتن از آن برای  امروز و فردا بود.

جریان کار میز مدور نشان داد که در تعریف اهداف و وظایف مبرم و حیاتی مرحلهٔ‌ کنونی در برابر نهادها و فعالان و مدافعان حقوق زنان و راه ها و وسایل تحقق آن ها تفاهم گسترده وجود دارد. اشتراک کننده گان همچنان در این مورد توافق داشتند که نهادها ، فعالان و مدافعان حقوق زنان با گسترش تفاهم، همبسته گی و همکاری سازنده میان شان میتوانند به نیروی موثر و توانا برای حفظ ، تحکیم تعمیق و گسترش دستاوردهای یک و نیم دهه اخیر و گشایش افق های جدید مبدل گردند.  آنان در این مورد نیز توافق داشتند که توسعهٔ‌ میز مدور میتواند نقش مهمی در تشکیل چتر مشترک ایفا کند.

روشن است که سال ۲۰۱۶ نیز سال آسانی نخواهد بود. ما اگر بخواهیم در پایان سال آینده دستآوردهای بیشتری نسبت به سال گذشته داشته باشیم، باید از همین اکنون تصمیم بگیرم تا بیشتر،  بهتر و موثر تر از گذشته برای فردای بهتر کار و مبارزه کنیم. اگر هر کدام ما چنین تصمیمی را بگیریم و در تفاهم ،‌همبسته گی و همکاری در این مسیر حرکت نماییم ، به یقین که چانس ها ، امکانات و توانایی ها  برای رسیدن به فردای بهتر بیشتر و نیرومندتر خواهند شد.

در یک سال آینده این وظایف عمده و مبرم در برابر ما قرار دارند:

- گسترش و تعمیق تماس ، گفت و شنود،‌ ‌تفاهم و همکاری میان نهادها و فعالان حقوق زنان و مدافع حقوق زنان برای ایفای وظایف مشترک و تحقق اهداف مشترک؛

- تامین مشارکت عملی و موثر زنان در روند مذاکرات صلح برای تضمین حقوق قانونی و دستآوردهای زنان به حیث شهروندان تام الحقوق در توافق احتمالی صلح؛

- مشارکت فعال، ‌آگاهانه و موثر زنان در انتخابات شورای ملی و شوراهای ولسوالی؛

- کار و کوشش موثر برای تحقق برنامهٔ توانمند سازی زنان ،‌ مبارزهٔ موثر برای کاهش و رفع  خشونت علیه زنان و سایر اشکال نقض حقوق بشری و قانونی زنان.

*

پیوند های مرتبط به موضوع:

ناب - نیروگاه اندیشه یی برابری و مبارزه با تبعیض جنسیتی

اسناد میز مدور کانون هماهنگی زنان افغانستان در سال ۲۰۱۵

لینک کانون هماهنگی زنان افغانستان در فیسبوک